Δολοφονία Αλέξανδρου Γρηγορόπουλου - Η νύχτα που άλλαξε την Αθήνα και μια ολόκληρη γενιά
«Αυτές οι νύχτες είναι του Αλέξη». Το σύνθημα που αντήχησε στους δρόμους της Αθήνας στις 6 Δεκεμβρίου του 2008 εξακολουθεί να συνοψίζει το κλίμα οργής, πένθους και αφύπνισης που ακολούθησε τη δολοφονία του 15χρονου Αλέξανδρου Γρηγορόπουλου από τον ειδικό φρουρό Επαμεινώνδα Κορκονέα.
Σαν σήμερα, πριν από 17 χρόνια, η σφαίρα που έπληξε τον Αλέξη στα Εξάρχεια λειτούργησε ως πυροκροτητής για μία από τις μεγαλύτερες νεανικές εξεγέρσεις της μεταπολίτευσης — μια εξέγερση που έκανε τον γύρο του κόσμου και καταγράφηκε ως το πιο βίαιο ξέσπασμα στην Ελλάδα μετά την αποκατάσταση της Δημοκρατίας το 1974, ενώ λίγο έλειψε να οδηγήσει την κυβέρνηση Καραμανλή να λάβει ακραία κατασταλτικά μέτρα.
Αν και πολλά έχουν λεχθεί και γραφεί για τον «εκρηκτικό» Δεκέμβριο του 2008, ένα γεγονός φαίνεται πως εμπεριέχει όλο το πνεύμα των τότε ημερών κι αυτό είναι πως μία ολόκληρη γενιά, η «γενιά του Γρηγορόπουλου» όπως πολλοί τη χαρακτηρίζουν, ενηλικιώθηκε μέσα σε μία νύχτα. Μία νύχτα, κατά την οποία ο πυροβολισμός ενός ειδικού φρουρού, οδήγησε στο να πάρει «φωτιά» ολόκληρη η Αθήνα.
Η δολοφονία που πυροδότησε κοινωνική έκρηξη
Λίγα λεπτά μετά τις 9 το βράδυ του Σαββάτου 6 Δεκεμβρίου 2008, μια παρέα νέων παιδιών βρίσκεται στην οδό Μεσολογγίου στα Εξάρχεια. Από τη συμβολή της με την οδό Τζαβέλλα περνάει ένα περιπολικό του τοπικού Αστυνομικού Τμήματος, το οποίο παρέες νεαρών «υποδέχθηκαν» με βρισιές και αποδοκιμασίες, ένα καθημερινό φαινόμενο στους δρόμους των Εξαρχείων.
Εκείνο το βράδυ, ωστόσο, όλα πήγαν στραβά. Οι δύο αστυνομικοί που επέβαιναν στο περιπολικό, ο Επαμεινώνδας Κορκονέας και ο Βασίλης Σαραλιώτης αποφασίζουν να αφήσουν το περιπολικό επί της Χαριλάου Τρικούπη, δίπλα στα γραφεία του ΠΑΣΟΚ, και συνεχίζουν με τα πόδια προς την οδό Μεσολογγίου.
Όπως αναφέρουν τα επίσημα στοιχεία, οι δύο αστυνομικοί είχαν ενημερώσει τα κεντρικά της Άμεσης Δράσης, από όπου και πήραν την εντολή να μην εμπλακούν σε επεισόδιο.
Εκείνοι αγνοούν τις οδηγίες και με τα πόδια φτάνουν σε απόσταση αναπνοής από την ομάδα των νεαρών, οι οποίοι τους είχαν γιουχάρει προηγουμένως. Ο καυγάς «φουντώνει» και εκτροχιάζεται με τον 37χρονο Επαμεινώνδα Κορκονέα να βγάζει το υπηρεσιακό του όπλο από τη θήκη και να ανοίγει πυρ τρεις φορές προς το μέρος των νεαρών. Μια από τις σφαίρες χτύπησε στο στήθος τον 15χρονο Αλέξη.
Ο έφηβος σωριάζεται στο πεζοδρόμιο και ξεψυχά λίγα λεπτά αργότερα στα χέρια των φίλων του. Ένα ασθενοφόρο φτάνει στο σημείο και τον μεταφέρει στον Ευαγγελισμό όπου απλά διαπιστώνεται ο θάνατός του.
Την ίδια ώρα, οι δύο αστυνομικοί έχουν αποχωρήσει από το σημείο σαν να μην έχει συμβεί τίποτα και επιβιβάζονται στο περιπολικό. Ενώ συζητούν για το τί πρέπει να πουν για «να τη γλιτώσουν» ποντάροντας στα σήματα της ΕΛΑΣ που έφεραν πάνω τους, η είδηση πως ένας 15χρονος έπεσε νεκρός από σφαίρα αστυνομικού στα Εξάρχεια έχει αρχίσει να διαδίδεται με ιλιγγιώδη ταχύτητα. Ενώ οι δύο αστυνομικοί κατευθύνονται προς το αστυνομικό τμήμα Εξαρχείων για να καταθέσουν την ιστορία που «μαγείρεψαν», τα πρώτα οδοφράγματα έχουν αρχίσει να στήνονται και μέσα σε λίγες ώρες, ολόκληρη η Αθήνα φλεγόταν.
Η αυθόρμητη εξέγερση – Η Αθήνα σε κατάσταση πολιορκίας
Είναι χαρακτηριστικό πως οι περισσότεροι, αν φέρουν στη μνήμη τους το βράδυ της 6ης Δεκεμβρίου 2008, θυμούνται αυτή την αίσθηση πως κάτι συνέβαινε. Αν έμενες κοντά στο κέντρο της πρωτεύουσας δύσκολα δεν θα έπαιρνες χαμπάρι τη μυρωδιά του μπαρουτιού ή τους κρότους που ακούγονταν σε διάφορα σημεία της πόλης,
Απλά καλέσματα στο Διαδίκτυο και SMS ήταν αρκετά για να ξεχυθούν στους δρόμους χιλιάδες νέοι με μοναδικό σκοπό και στόχο να συγκρουστούν με τις δυνάμεις της Αστυνομίας. Οι μάχες κράτησαν ολόκληρη τη νύχτα, με τις τηλεοπτικές κάμερες να καταγράφουν απίστευτες εικόνες.
Οι συγκρούσεις αστυνομικών και διαδηλωτών είναι κάτι παραπάνω από σφοδρές ενώ τράπεζες, κυβερνητικά κτίρια, αυτοκίνητα και καταστήματα πυρπολούνται σε τέτοιους ρυθμούς που η Πυροσβεστική αδυνατεί να ανταποκριθεί. Την ίδια ώρα άγνωστοι σπάνε καταστήματα και επιδίδονται σε πλιάτσικο μπροστά στις κάμερες, με τη λέξη «χάος» να μπορεί μόνο να χαρακτηρίσει την κατάσταση που επικρατούσε.
Οι συγκρούσεις αστυνομίας - διαδηλωτών θα συνεχιστούν και τις επόμενες τέσσερις ημέρες (μέχρι και την κηδεία του Αλέξανδρου Γρηγορόπουλου) με την ίδια ένταση (ειδικά το βράδυ της Δευτέρας), ενώ επεισόδια μικρότερης έντασης θα σημειώνονται σχεδόν καθημερινά μέχρι και τις παραμονές τις Πρωτοχρονιάς.
Η εξέγερση του Δεκέμβρη υπήρξε σημείο καμπής.
Για πολλούς νέους της εποχής —η «γενιά του Γρηγορόπουλου», όπως συχνά αποκαλείται— η νύχτα εκείνη σήμανε μια βίαιη ενηλικίωση μέσα σε λίγες ώρες. Έγινε σύμβολο αμφισβήτησης, κοινωνικής αγανάκτησης και μιας βαθύτερης ρωγμής ανάμεσα στη νεολαία και το κράτος.
Οι πολιτικές συνέπειες και ο θάνατος που έγινε σύμβολο
Η κυβέρνηση Καραμανλή αντιμετώπισε τη μεγαλύτερη κρίση της θητείας της. Ο τότε υπουργός Εσωτερικών Προκόπης Παυλόπουλος και ο υφυπουργός Παναγιώτης Χηνοφώτης υπέβαλαν παραιτήσεις «για λόγους ευθιξίας», όμως ο πρωθυπουργός δεν τις έκανε αποδεκτές.
Κάθε χρόνο στις 6 Δεκεμβρίου, χιλιάδες άνθρωποι συγκεντρώνονται στο σημείο της δολοφονίας στη συμβολή των οδών Τζαβέλλα και Μεσολογγίου. Το γκράφιτι, τα κεριά και τα λουλούδια θυμίζουν πως ο Αλέξης Γρηγορόπουλος δεν έγινε απλώς θύμα αστυνομικής αυθαιρεσίας. Έγινε σύμβολο μιας εποχής που σημάδεψε την Ελλάδα λίγο πριν το ξέσπασμα της οικονομικής κρίσης.
17 χρόνια μετά, ο Δεκέμβρης του 2008 εξακολουθεί να θεωρείται μία από τις πιο έντονες κοινωνικές εκρήξεις της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας — και υπενθυμίζει ότι μια στιγμή μπορεί να αλλάξει τη ροή μιας ολόκληρης γενιάς.
